Στο "Μονοπάτι" του Δραγούμη…

 

Αφορισμοί για την Αλήθεια, την Πατρίδα, τους Πατριώτες, 

την Αγάπη, τους Έλληνες

«Μια πατρίδα» (ίσως…) ζωγραφισμένη σ’ ένα πακέτο τσιγάρων 

από τον αγαπημένο φίλο ποιητή και συγγραφέα Ηλία Κουτσούκο.

 

[…] Τίποτε δεν πιστεύω. Τίποτε δε βρίσκεται στον κόσμο. Οι πράξες των ανθρώπων είναι πράξες ούτε καλές ούτε κακές γιατί η ηθική είναι μόνο μάζωμα κανόνες που λεν ποιές πράξες του ενός και του άλλου είναι κάπως ευχάριστες για τους άλλους. [...] Πάντα αμφιβάλλω για την αλήθεια μου και τις αλήθειες των αλλωνών. Πρέπει όμως πάντα να γυρεύωμε την Αλήθεια. Πρέπει να πασκίζωμε να τη ζυγώνωμε όσο μπορεί περισσότερο. Πρέπει να αλλάζωμε την αλήθεια μας όταν βλέπωμε μιαν αληθινότερη αλήθεια. Ποτέ να μη φοβούμαστε την αληθινότερη αλήθεια και πρέπει να αφήνωμε τους άλλους νάχουν τη δική τους…

 

[…] Ο πατριώτης εκείνος που αγαπώντας την πατρίδα του δεν πιστεύει πως είναι η καλλίτερη χώρα και βλέποντας  τα λάθη της, προσπαθεί να τα διορθώση, είναι καλλίτερος από μια Ρωσσίδα που με είπε μια φορά στην Πετρούπολη πως όλα είναι μεγάλα και έξοχα και απέραντα στη Ρωσία. Όμως κι από τον καλό τον πατριώτη υπάρχει καλλίτερος άνθρωπος, αφού από την ιδέα της πατρίδας υπάρχει και πλατύτερη ιδέα…

 

[…] Μένει η αγάπη.

 

[…] Καϋμένη μου Ελλάδα. Κ’ εγώ είμαι λυπημένος βαριά για σένα και για μένα, γιατί κ’ εγώ έχω πόνους. Ζω στον αιώνα αυτόν, που και τα παιδιά είναι βαρεμένα και απαρηγόρητα…

 

[…] Δε μ’ αρέσουν οι Έλληνες, όμως είμαι Έλληνας.

 

[…] Μόνο τους Έλληνες αγαπώ με πάθος.

 

[…] Θα ζήσω καίοντας τον εαυτόν μου.

 

[Αποσπάσματα από μια μικρή ανθολόγηση που έκανε από «Το Μονοπάτι» (έργο που ολοκληρώθηκε από το 1897 μέχρι το 1902/Α΄έκδοση μετά το θανατό του —το 1925) ο Κλέων Παράσχος. Ο άνθρωπος που ασχολήθηκε όσο κανείς  με την περίπτωση του Ι.Δ., με το έργο του, την φλογισμένη ψυχή του, τις ιδέες του].

 

 

 

 

«Όπου μνήμη εκεί και συνέχεια…»

  

Παναγιώτης Θ. Πούγγουρας (1935-2021)

 

             Με τη ζωγραφική του "επέστρεψε" πριν τρία χρόνια στον αγαπημένο προγονικό τόπο: το Μελένικο.

 

Να και που ακόμα και μετά την Ανάσταση, υπάρχει θάνατος…

Σήμερα πέθανε ένας αγαπημένος άνθρωπος, ένας αριστοκράτης, ένας αυστηρός φίλος. Που αγάπησε με πάθος τη ζωή σε όλες της τις εκφάνσεις. Την ζούληξε και την ήπιε με το ποτήρι ως την τελευταία της σταγόνα (την αληθινή ζωή εννοώ…). Υπηρέτησε με θέρμη την ιατρική, την έρευνα και τη διδασκαλία. Ταξίδεψε σχεδόν σ’ όλο τον κόσμο μαζί με την αγαπημένη του Νίκη, παραστάθηκε στην λατρεμένη του κόρη τη Ρία (τη δική του «Σουσουδίτσα»), έγραψε βιβλία. Λάτρεψε τη  μουσική, τη λογοτεχνία, την ποίηση, τη ζωγραφική. Υπερασπίστηκε πάντοτε την αλήθεια και την ελεύθερη σκέψη, πολέμησε τον δογματισμό. Υπήρξε δάσκαλός μου, μέντορας και σχεδόν πατέρας (και πολλών άλλων ακόμα…). Από το 1978 μέχρι σήμερα κράτησε η σχέση μας. Τώρα την παραλαμβάνει η (ισχυρή και δίκαιη) μνήμη…

Δεν είναι του παρόντος (γιατί δεν βγαίνουν τα λόγια) να αποτιμήσω τη ζωή του Παναγιώτη Πούγγουρα (μπορώ άραγε; είμαι ικανός; έχω το δικαίωμα;). Φοβάμαι  πως ότι πω θα είναι λιγοστό. Στον ίδιο θα προκαλούσε πικρή θυμηδία…

 

                                                                  Μια τελευταία φωτογραφία με τη Νίκη...

Στο βιβλίο του που επιμελήθηκα το 2017 με τον τίτλο «Όταν βλασταίνουν οι τάφοι…- Σκέψεις στα νεκροταφεία της Αγίας Πετρούπολης» φρόντισα να υπάρχει  στο οπισθόφυλλο το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο:

 

[…] Ποιόν άλλο δρόμο θεωρεί κάποιος καλύτερα σηματοδοτημένο, ώστε να πηγαίνει με περισσή ευκολία πάνω και κάτω από τη ίσαλο γραμμή της σημερινής παρουσίας;

Αν οι κάτω αποτελούν το κατακάθι της κλεψύδρας, αυτή ουδέποτε αναστρέφεται, αν οι επάνω μεταγγίζουν τον χρόνο τους στη λησμονιά με κάθε κύκλο  του ήλιου, πετρώνει ο ίσαλος φλοιός και το όριο ανάμεσα στα περασμένα είναι το αμετάκλητο του θανάτου^. μονοπάτι φαίνεται το κοιμητήρι που πηγαίνει πάνω και κάτω τη μνήμη, κι όπου μνήμη εκεί και συνέχεια. Κάθε τάφος και μια άγκυρα, δίχως την ελπίδα επανεκκίνησης. Πέραν του τάφου λάμπει μόνον η αθανασία. Όταν υπάρχει…

 

Άρχισε τη συγγραφική του διαδρομή με Τις «Σκέψεις στα Παρισινά νεκροταφεία», την έκλεισε με τα Νεκροταφεία της Πετρούπολης. Δεν είχε περάσει μέρα στη ζωή του που να μη σκεφτεί το θάνατο χωρίς όμως αυτό να του σταθεί ποτέ τροχοπέδη. Αντιθέτως…

Φίλε, αδελφέ, πατέρα, δάσκαλε  υψώνω ένα ποτήρι κόκκινο κρασί στη μνήμη σου!

Άκου κι αυτόν εδώ τον Μπαχ με το αγαπημένο σου τσέλο από τον Yo-Yo-Ma:

 

 

 

«… οφείλεται σε επίδραση της ΚΝΕ»

 

                                                                                                                 φωτ. Ν.Τ.

 

Σιωπηλά, μέσα στο χώρο που συντελούνται τα μικρά παρηγορητικά «θαύματα» (οι ωραίες συμπτώσεις, οι ελάχιστες ζωογόνες μικροχαρές που μας χαρίζει ο βίος) ολοκληρώθηκε και μια διδακτορική διατριβή  που κατά κάποιον τρόπο με αφορά. Μιλώ για την επίπονη εργασία της  Ελένης Παπαδάμου με τίτλο «Το μορφολογικό σύστημα  των Βόρειων ιδιωμάτων της Καστοριάς (Στο φως των σχέσεων διαλεκτολογίας και Βαλκανικής Γλωσσολογίας)» που υποβλήθηκε το 2018 στο τμήμα Γλωσσολογίας του ΑΠΘ.

Σε μια τυχαία αναζήτηση στο διαδίκτυο ψες βράδυ (δεν είχα ύπνο, ο διπλανός μας μπουμπούνιζε μπαλωθιές στις δώδεκα το βράδυ και δεν προλάβαινα να συμμαζεύω τις έντρομες γάτες μου στο σπίτι…) έπεσα πάνω στην… 632σελιδη αυτή διατριβή την οποία ξεφύλλισα εναγωνίως (πλην όμως προς το παρόν «διαγωνίως»). Την διατριβή ολόκληρη μπορείτε να δείτε και να κατεβάσετε από ΕΔΩ.

Είδα λοιπόν εκεί να γίνεται συχνά αναφορά —ως πηγής που χρησιμοποιήθηκε κι αναλύθηκε, για τις ανάγκες της εργασίας— στο «Ου απάν’ κι ου κατ’ ου κόσμους» που είχα τυπώσει το 2009 εκτός εμπορίου. Σε μια από αυτές διάβασα:

[…] Ορισμένα από τα παραδείγματα που αναφέρουμε απαντούν στο έργο του Τσίγκα (2009) που είναι γραμμένο στο ιδίωμα του Βογατσικού και φαίνεται ότι η αυξημένη χρήση των γερουνδίων στο έργο αυτό οφείλεται σε επίδραση της ΚΝΕ.

Τρόμαξα προ στιγμήν αλλά ανατρέχοντας στις αρτικολεκτικές συντομογραφήσεις είδα πως ΚΝΕ ίσον η Κ[οινή] ΝΕ[οελληνική]!

Μου έκανε όμως εντύπωση και το παρακάτω:

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο τύπος της κλητικής πληθυντικού “πιδιάτι” που απαντά στο Βογατσικό, π.χ. “Κι μαζώχ’καν τόσους κόσμους τότι, ρε πιδιάτι, απόξου απ’ τουν Παράδεισου...”, “Μ’ έκαμι όμους ιντύπουσ’, μπρέ πιδιάτι, πως ίγκιν τέτοιους άνθρουπους ου Μπουγατσιώτ’ς …” (τα παραδείγματα από τον Τσίγκα (2009), ο οποίος γράφει “πιδιά τι”). Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Τζιτζιλής στην Εισαγωγή, το μόρφημα -τι (< -τε) εντάσσεται στα ενσωματωμένα κλητικά μορφήματα · το μόρφημα αυτό έχει περιορισμένη κατανομή, καθώς απαντά στην κλητική πληθυντικού της λέξης παιδιά στην Πελοπόννησο και της αντίστοιχης τσακωνικής καμπζία: κλητ. παιδιάτε (πελοπ.), καμπζίατε (τσακ.).

Έτσι λοιπόν εξηγείται και το ότι πριν χρόνια, δελεασθέντες αρκούντως από τις «παραινέσεις» του Νίκου Δήμου, το είχαμε πάρει σκοινί-κορδόνι με τη γυναίκα μου και καταφεύγαμε καλοκαίρι για τις διακοπές μας στα (άγνωστα στους πολλούς) Πούληθρα…

Στο πλησίον Λεωνίδιο και στη γύρω περιοχή μιλιούνται τα Τσακώνικα (η αρχαιότερη σωζόμενη ελληνική διάλεκτος) η οποία αποδεικνύεται τώρα και σχετική με την Βογατσιωτικήν…

Τα συμπεράσματα δικά σας για τον Κόσμο τον Μικρό, τον Μέγα.

 

Χριστός Ανέστη!

 

                                                               φωτ. Ν.Τ.