«Η ψυχή μου ήσυχα τώρα κοιμάται»*

 Μάρκος Φ. Δραγούμης (1934-2023)

 

 

Στο κείμενό του Ο θείος Νίκος, που συμπεριλήφθηκε στη σπουδαία έκδοση του ΜΙΕΤ «Νίκος Δραγούμης, ο ζωγράφος» σε υποδειγματική επιμέλεια του Νίκου Παΐσιου και του Διονύση Καψάλη (2015), ο Μάρκος Δραγούμης έγραψε:

Με βρίσκει αντίθετο οτιδήποτε διαιρεί τους ανθρώπους σε σημαντικούς και μη, γιατί για μένα όλοι είμαστε σημαντικοί για κάποιο λόγο. Έπειτα, από αρκετά νωρίς κατάλαβα ότι οι αναφερόμενοι στα βιβλία δεν είναι πάντα σπουδαίοι, και ότι πολλοί σπουδαίοι λείπουν από τις σελίδες τους για διάφορους λόγους.

Θεωρούσε χρέος του, τον πεθαμένο -στο Δρομοκαΐτειο το 1933- θείο του Νίκο Δραγούμη, «εξόριστο» εξαιτίας της ψυχικής του ασθένειας, όχι μόνον από το κοινωνικό περιβάλλον αλλά και από τη ίδια τη Δραγουμική οικογένεια, να τον ανασύρει και να τον «αποκαταστήσει». Το προσπάθησε και το πέτυχε αφού συνέτρεξαν και οι ιδανικές συνθήκες. Το ίδιο έκανε και για  την άγνωστη σε πολλούς θεία του Ζωή Δραγούμη-Palencia  πριν λίγα μόλις χρόνια με τα ημερολόγια της από τη Σόφια σχετικά με τη διάσωση ικανού αριθμού Εβραίων από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής.

Σήμερα, μέρα του θανάτου και του ίδιου, όπου δεν περισσεύουν πολλά λόγια για να γραφτούν ή να ειπωθούν, σκέφτομαι αμέσως δυο πράγματα…

Πρώτα μια φωτογραφία που τράβηξα πρόχειρα με το κινητό στο βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ στην Τσιμισκή της Θεσσαλονίκης την 1^η Οκτωβρίου του 2015. Ευλογημένη στιγμή λίγο προτού επισκεφτούμε, σε ιδιωτική ξενάγηση με τον Διονύση Καψάλη και τον Νίκο Παΐσιο, τη «δορυφορική» έκθεση στο πατάρι του βιβλιοπωλείου για την σύντροφο του Νίκου Δραγούμη Lydia Borgek (η έκθεση για τον Νίκο Δραγούμη στην Βίλα Καπαντζή του ΜΙΕΤ λειτουργούσε ταυτόχρονα). Ο Μάρκος, καθώς δυσκολεύεται να σκύψει για να περιεργαστεί τα βιβλία γονατίζει σαν να προσεύχεται και αφοσιώνεται ξεφυλλίζοντάς τα με μεγαλύτερη πια ευκολία.

Κι ύστερα, ένα εξαιρετικό τετράστιχό του. Ο Μάρκος έζησε μέσα στη ζόρικη μέγγενη του ονόματος των Δραγούμηδων (ποιόν να πρωτοθυμηθώ;) όμως το ταξίδι του το δρόσιζε πάντα η μουσική, η ποίηση και η …ιδιορρυθμία του.  Αυτά υπήρξαν οι μόνιμές του καταφυγές. Ιδού λοιπόν το τετράστιχο, που έλεγα, από την ποιητική του συλλογή «Άχθος Αρούρης» (ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2014) με τον τίτλο Περί ζωής:

Η μουσική είναι πράσινη

Τα όνειρα πορτοκαλιά

Η ζωή μικρό κουκούτσι

Στην καρδιά ενός μανταρινιού

 

Τον αφήνω να προσεύχεται. Εμείς ξενυχτάμε.

 

ΥΓ. Στο «κουκούτσι» ίσως δεν θα φτάσει ποτέ κανείς…

 

* Από το ποίημα του Μάρκου Φ. Δραγούμη "Μικρή ελεγεία" αφιερωμενο στη μνήμη της αδελφής του Ζωής.

 

 

 

 

 

 

 

 

Δυό... "αποτυχημένοι" Δραγούμηδες!

Οι  αδελφοί Νίκος (1874-1933) και Ίων (1878-1920)

Πρώτ' απ΄όλα εξηγούμαι. Ο συγγραφέας Νίκος Παΐσιος είναι ένας -απελπιστικά!- αθόρυβος άνθρωπος με εξαιρετική παιδεία και  ιδιαίτερη κατάρτιση στα θεωρητικά των εικαστικών τεχνών και δη την ζωγραφική. Έχει συμμετάσχει μέχρι σήμερα ως συγγραφέας-συνεπιμελητής σε  εκδόσεις λευκωμάτων για τον Νίκο Δραγούμη τον ζωγράφο, τον Γιάννη Μόραλη, τον Νίκο Χατζηκυριάκο Γκίκα κλπ.  Βέβαια στη βάση της βιβλιονέτ, ακόμα και σήμερα, δεν θα δείτε  το παραμικρό για το βιογραφικό του ούτε θα διαβάσετε ότι είναι ΜΑΧΙΜΟΣ γιατρός του ΕΣΥ με ειδικότητα Παθολόγου- Λοιμωξιολόγου.

Όταν συνεργάστηκαν με τον ποιητή Διονύση Καψάλη στο λεύκωμα για τον Νίκο Δραγούμη που εξέδωσε το ΜΙΕΤ*,  θέλω να ελπίζω πως κανένας από τους δυο δεν είχε υπόψη του  τις (πρωτοφανείς)  απρέπειες ενός, μακαρίτη πια καθηγητή  του Συνταγματικού δικαίου στο ελληνικό Πανεπιστήμιο, του απροκάλυπτου "βενιζελιστή" και... καραμανλικού υπουργού, Γ.Δ. Δασκαλάκη, τις οποίες εκείνος είχε δημοσιοποιήσει με ένα μακροσκελές και φλύαρο κείμενο, σε... τιμητικό τόμο (!) για τον Ίωνα Δραγούμη** πριν από κάμποσα χρόνια...

Γράφει ο Γ. Δασκαλάκης στο κείμενό του Αυταρχικός Εθνοκεντρισμός- Συμβολή στην πολιτική Φιλοσοφία του Ίωνος Δραγούμη, σ.σ. 13-38:

[...] Τί ήταν τελικά ο Ίων Δραγούμης; Ένας ειλικρινής και τίμιος  α π ο τ υ χ η μ έ ν ο ς. Αποτυχία  στην εκτίμηση του εαυτού του. Αποτυχία στην επιλογή των ιδεών του. Αποτυχία στη σύγκρουση με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Αποτυχία και στον άδικο θάνατό του. Παρ' όλα αυτά η αποτυχία δεν είναι πάντα αρνητική. Συχνά σταματάει τις αδικαιολόγητες ηρωοποιήσεις, εμποδίζει την παρηγορητική θυματολατρεία και βοηθάει να γνωρίσουμε από πιό κοντά το Ανθρώπινο στην πιο βαθειά, στην τραγική του ουσία. 

Και γράφει ο Νίκος Παΐσιος στο κείμενό του Νίκος Δραγούμης, σ.σ.19-48:

[...] Η προσωπική ιστορία του Νίκου Δραγούμη είναι η ιστορία μιας επαναλαμβανόμενης αποτυχίας. Αποτυχία να μπει στη Ναυτική Σχολή, αποτυχία να σταθεί στο ύψος των προσδοκιών των δικών του, αποτυχία να  ολοκληρώσει κάποια επίσημη καλλιτεχνική εκπαίδευση· τέλος, εξαιτίας  της αρρώστιας του, αποτυχία να ζήσει τη ζωή που θα ήθελε[...].

Με τρομάζουν οι διακειμενικές αναλογίες στις τελευταίες αράδες των δυό κειμένων. Νομίζω όμως πως γίνονται πιο ευκολοχώνευτα, και λιγότερο "ύποπτα" όσα διαβάζουμε και στα δυό, εφ' όσον  η λέξη ΑΠΟΤΥΧΙΑ στην περίπτωση του Νίκου Δραγούμη αντικατασταθεί από τις λέξεις "ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΗ" ΤΡΈΛΑ  και στου  Ίωνος από τις λέξεις "ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΗ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ!

Το νήμα της ζωής, και κατά συνέπεια την ολοκλήρωση του έργου των δυό αδελφών, διέκοψαν αντιστοίχως το ΦΡΕΝΟΚΟΜΕΙΟ από τη μια και οι ΣΦΑΙΡΕΣ (μαζί με τους ΛΟΓΧΙΣΜΟΥΣ...) των φρικτών Γυπαραίων από την άλλη.

______________________________

* Επιτάφια στήλη στον Ίωνα Δραγούμη, Τετράδια Ευθύνης 7, 1978.

** Νίκος Δραγούμης ο ζωγράφος, ΜΙΕΤ, 2015.