2007. Ο Στέλιος Ράμφος ως ...«πολιτική προστασία»
του οίκου του στη φωτιά της Πεντέλης (REUTERS)
Στη φίλη Ντίνα Σαμοθράκη,
με την ισόβια συνδρομή-συμμετοχή της
στην Ράμφειο πνευματική συγκομιδή...
ΚΗΔΕΥΕΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ, στον Ι.Ν. Αγίου Παντελεήμoνος, στο Χαλανδρι, στις 11.30 το πρωί. Υποθέτω «τη ηχηρά» απουσία πανεπιστημιακών κύκλων, ίσως και ανθρώπων που έσκυψαν στα κείμενά του, που τα ενστερνίστηκαν ή τα πολέμησαν, δίχως ικανό πλήθος παρευρισκομένων. Διότι, προφανέστατα, δεν αφορά κανέναν σημερινό Έλληνα ο θάνατος ενός φιλοσόφου με ελληνική λαλιά που προσπάθησε να ερμηνεύσει με φιλοσοφικούς, ψυχαναλυτικούς, θεολογικούς όρους και εργαλεία την ελληνική κακοδαιμονία. Το αμάρτημα του –ασφαλώς!– υπήρξε η αποσκίρτησή του από την αριστερά. Από τον Μαρξισμό στον Πλατωνισμό. Διότι η αριστερά δεν συγχωρεί. Και η «ορθοπολιτίκ» επίσης... Εξ άλλου ο Ράμφος συμπαθούσε την …Τρίτη κλίση. (Κι αφού αγαπούσε και τον Πλάτωνα μπορεί να ήταν και φασίστας!)
Σφιγμένα χείλη, μικρές καρδιές, μισόλογα δηλητηριασμένα. Το δημόσιο πάρτι περιύβρισης ξεκίνησε «εν τω άμα». Τα ίδια με τον Χρήστο Γιανναρά, τα ίδια και με τον Ράμφο τώρα. Προτού μπει στο χώμα οι πέλεκεις ξεσκίζουν τον αέρα και σκάνε πάνω στο έργο και στον άνθρωπο. Θυμάμαι εκείνη την περίοδο με τους, απρόσκλητους στο χορό της μεταπολιτευτικής χιονοστιβάδας, «νεοορθόδόξους». Πώς πολεμήθηκαν και πως λοιδορήθηκαν όλοι τότε: Γιανναράς, Ράμφος, Μοσκώφ, Ζουράρις, Σαββόπουλος, Πεντζίκης, π. Γοντικάκης, π. Μεταλληνός, Ζηζιούλας κλπ. κλπ...
Αφήνω εδώ, λουλούδι στη μνήμη του Στέλιου Ράμφου, ένα απόσπασμα από το βιβλίο του «Σαν αφθαρσία μέσα μας», μια ερμηνευτική της Καβαφικής ποίησης, που εκδόθηκε το 2024 από τις εκδόσεις Αρμός. Στα πραγματολογικά του, γραμμένου στα 1916, ποιήματος «Στα 200 π.Χ.», που έχει σαν motto το επίγραμμα «Ἀλέξανδρος Φιλίππου καὶ οἱ Ἕλληνες πλήν Λακεδαιμονίων», ο Ράμφος αναγνωρίζει ότι παραπέμπει στον Εθνικό διχασμό και την επέμβαση της Αντάντ. Δείτε με τι τελειώνει το κεφάλαιο και το βιβλίο:
…Ο Καβάφης σκέπτεται τὸν ἑλληνισμὸ σὰν οἰκουμενικό μέγεθος μὲ ταυτότητα τὴν ἴδια τὴν λαλιά, ὄργανο πνευματικῆς ἐκφράσεως καὶ ἐπικοινωνίας, συνυπάρξεως στὴν ἱστορικὴ διαφοροποίησι. Ἡ γλῶσσα ἐξασφαλίζει τὴν συνοχὴ μέσα στην ἐξωστρέφεια, ἐνῷ ἡ ἀσυναρτησία μιᾶς ἐπικοινωνίας ἀνερμάτιστης ὁδηγεῖ στὴν παρακμή. Ἂν παραπέμπῃ στὴν προσωπική του ζωὴ ἢ στὴν ἱστορία, δὲν τὸ κάνει ἀπὸ ἀνάγκη νὰ μεταφέρῃ ἐνθύμησι τοῦ παρελθόντος σὲ εἰκόνα ὅπου τὸ «πριν» ξαναζωντανεύει ὡς παρελθὸν τοῦ νέου παρόντος. Τὸ παρελθὸν προϋποθέτει ποιητικὰ τὸ παρὸν τῆς ἀντιλήψεώς του, οπότε στην διάρκεια συνυπάρχουν ἐνεργὰ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ «τώρα». Δὲν ἀναπλάθουμε τὸ παρελθὸν μὲ τὸ παρόν, ἀλλὰ κάνουμε άλμα κατ' εὐθεῖαν στὸ νόημα τοῦ παρελθόντος. Γιὰ τὸν Καβάφη ἡ μνήμη στο νόημά της είναι καθαρώτερη ἀπὸ τὴν ἄμεση αντίληψι. Τὸ παρελθὸν ἐκεῖ συνδέεται μὲ τὸ ἀέναο παρὸν τῆς ἀλήθειας. Ἐξ οὗ καὶ τὰ «τελειωμένα», τὰ «ζωγραφισμένα», τὰ «συναντημένα», τὰ «ὀνειρευόμουν», οἱ «μισό γυρνάμενες ἀπολαύσεις» «τ' ἀποκτηθέντα» ἢ τοὺς πανταχοῦ νικήσαντες μὴ φοβηθέντες» ὅλα τους καὶ πλῆθος παρόμοια, δηλώνουν στὰ ποιήματά του καταστάσεις μεταβάσεως ἀπὸ τὸ παρὸν στὸ παρελθόν, ὁριστικές πραγματικότητες συντελεσμένες στο παρελθόν τους. Μιὰ γλῶσσα κεντρισμένη στο νόημα εἶναι πεδίο ποὺ αἱμοδοτεῖ κατ' ἐξοχὴν μὲ διάρκεια τὴν ζωή. Ὅπως ὁ Καβάφης.
