Μάρκος Φ. Δραγούμης: επί τα ίχνη Ίωνος (όμως αλλιώτικα…)

 

 

 

                       

 

Δεν είμαι θεματοφύλακας. Με έλκει σα μαγνήτης αυτό το πράγμα, και το κάνω γιατί μ’ αρέσει, όχι για να είμαι θεματοφύλακας. Βέβαια γίνομαι αλλά ξεκίνησα αυτή την περιπέτεια γιατί με μάγεψε.

Μ. Φ. Δραγούμης, συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη, Κυριακάτικη Αυγή, 10 Απριλίου2004

 

Τέτοιον καιρό, το 1990, ήμασταν με την Ανθή «ταξίδι του μέλιτος» στη Γλώσσα της Σκοπέλου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάποιον γύρευα να συναντήσω εκεί. Ή τουλάχιστον τα ίχνη του. Μια συμπαθέστατη γίδα έξω από το χαμηλό περβάζι στο παράθυρο κάθε πρωί μασούσε ήσυχα τα φύλλα της μουριάς και με κοίταζε κουδουνίζοντας το περιδέραιο του άσπρου της λαιμού. «Δεν θα το βρεις» σαν να μου έλεγε ειρωνικά... Είναι αλήθεια πως και δυο χρόνια πριν, από τη Σαμοθράκη αυτή τη φορά, κάτι όμορφα βότσαλα (σαν καμένα και με σκουριά μέσα στο λευκό) μονάχα μπόρεσα να αποκομίσω από τις ακρογιαλιές της και την ενθύμηση από το κολύμπι στο απίστευτα κρύο νερό πάνω στο Φεγγάρι. Η γνωριμία μου με τον Μάρκο Δραγούμη αργότερα μου γνώρισε και με σύστησε σε πολλά που ούτε τα υποπτευόμουν…

 

Όταν στα 1958 άρχισα να σπουδάζω Βυζαντινή μουσική με τον Σίμωνα Καρά, ο πατέρας μου μου έδειξε τρία τετράδια (δύο μικρά κι ένα μεγάλο) που του ανήκαν και περιείχαν ανάμεσα σε διάφορες σημειώσεις άσχετες με τη μουσική και αρκετές μελωδίες γραμμένες στη νεοβυζαντική παρασημαντική του Χρυσάνθου εκ Μαδυτών. Όταν τον ρώτησα πως τα απέκτησε μου εξήγησε ότι τα έφερε από τη Σαμοθράκη ο Ίων Δραγούμης στα 1906 και ότι ο συγγραφέας και αρχικός κάτοχός τους ήταν ο σοφός Σαμοθρακίτης γιατρός Νικόλαος Φαρδύς (1853-1901). Στη συνέχεια με παρακάλεσε να μεταγράψω το μουσικό τους μέρος από τη βυζαντινή στην ευρωπαϊκή παρασημαντική και με πρώτη ευκαιρία να το δημοσιεύσω. Λίγο αργότερα με πληροφόρησε ότι τα δυο μικρά χειρόγραφα τα χάρισε στο Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο Μέλπως Μερλιέ (ΜΛΑ), το δε μεγάλο στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη κι ότι συνεννοήθηκε να τα βλέπω όποτε θέλω. Η εργασία μου πάνω στη μεταγραφή αυτών των μελωδιών ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 1961. Αλλά δεν θέλησα να προχωρήσω αμέσως στη δημοσίευσή τους, γιατί σκέφθηκα ότι θα έπρεπε να ψάξω και για άλλα χειρόγραφα του Φαρδύ, αλλά και να μάθω περισσότερα τόσο γι’ αυτόν τον ίδιο όσο και για τη μουσική της Σαμοθράκης.

Μάρκος Φ. Δραγούμης, Ογδόντα πέντε δημοτικές μελωδίες από τα κατάλοιπα του Νικολάου Φαρδύ, Κέντρο Μικρασιατικών σπουδών, ΜΛΑ, Αθήνα 1991.

 

*****

 

Η σχέση της οικογένειας του Μάρκου Δραγούμη με τη Σκόπελο ξεκινά ακριβώς αυτά τα δύσκολα χρόνια, τους μήνες του 1919 που ο Ίων Δραγούμης έμεινε στο νησί εξόριστος αναπτύσσοντας φιλία με τον Παρίση Βαλσαμάκη. «Ο Ίωνας βρήκε εκεί ανθρώπους με τους οποίους μπορούσε να κάνει παρέα» παρατηρεί ο Μάρκος. Η φιλία αυτή διατηρείται ουσιαστικά ως σήμερα περνώντας από γενιά σε γενιά. […] Το πιάνο της Αγγελικής δεν ήταν το μόνο στη Χώρα· ένα δεύτερο υπήρχε στο σπίτι της οικογένειας Δουλίδου άλλης μιας οικογένειας με την οποία είχε σχετιστεί ό Ίων Δραγούμης στο διάστημα της παραμονής του στο νησί. Οι Βαλσαμάκηδες, όπως και οι Δουλίδηδες, αποτελούν έξοχα δείγματα μιας εύρωστης οικονομικής ελίτ, τα χνάρια της οποίας είναι διάχυτα παντού στη Χώρα της Σκοπέλου, στα παλιά αρχοντικά της, στη φινετσάτη κουζίνα της, στον πλούτο των εκκλησιών της. Σήμερα μάλιστα σχετικό υλικό από την καθημερινότητα αυτών των οικογενειών εκτίθεται στα δυο «λαογραφικά» μουσεία της χώρας. Αυτή η μορφωμένη ελίτ αποδεικνύεται πως είχε μεγάλο ενδιαφέρον για αυτό που αντιλαμβάνονταν σαν λαϊκό πολιτισμό, ανάλογο με το ενδιαφέρον της ευρύτερης οικογένειας Δραγούμη ή τους ζεύγους Μερλιέ για το ίδιο θέμα.

Κωστής Δρυγιανάκης, Κι άλλα εισαγωγικά, στο Κατακαημένε Σκόπελε… Τραγούδια από τη Σκόπελο- Επιτόπιες ηχογραφήσεις του Μάρκου Φ. Δραγούμη (1967) για λογαριασμό του Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου Μέλπως Μερλιέ, Εκδοτική Δημητριάδος, 2016.

 

 

 

 

 

Η δίκη της άρκτου «JJ4»

                                                   AP Photo-Andrew Medichini
 

Δικαστήριο στην Ιταλία ανέστειλε την Παρασκευή (14/7) την απόφαση θανάτωσης μιας καφέ αρκούδας, γνωστής με τα αρχικά «JJ4»,  η οποία τον περασμένο Απρίλιο επιτέθηκε και σκότωσε έναν 26χρονο που έκανε τζόγκινγκ στις Άλπεις

[οι εφημερίδες]

 

Μια αρκούδα εις τας  Άλπεις

ιαχή πολέμ’ εσάλπισ’

και σχωρέθη ο πεζοπόρος

που ευρέθη εις το όρος.

 

Με τα δόντια το θηρίο

καταξέσκισ’ τον ανδρείο

πούκανε τζόγκινγκ στας Άλπεις

όταν η ιαχή εσάλπισ’.

Πάει ο νιος, εκαταπόθη

δια μιας κατετροπώθη.

 

Και την πήγανε την άρκτον

—την αρκούδα την καφέ

που ’χε στρώσει πα στις Άλπεις

τον ανθρώπινο μπουφέ—

αύθις σιδηροδεσμίαν

στον κατή εις Ιταλίαν.

 

Κι ο κατής, ο δικαστής

στην απόφασή τ’ ευθύς

έκρινε πως «είναι κρύο

να σκοτώσουν το θηρίο».

—Άλλους τρων τα μαύρα ψάρια

Άλλους χρέη, άλλους ζάρια

Άλλους τρώει η κοινωνία

πού ’χει δόντια χίλια τρία.

Είπε πως «δεν είν’ καιρός

δια φόνους αρκουδών»

κι έλυσεν την συνεδρίαν

προ ουδενός μη ορρωδών

θέτοντας άνω τελείαν.

 

Τους ανθρώπους και τα ζώα

από παλαιά ως τώρα

μια φύσις τους ενώνει

και η ίδια τους σκοτώνει.

 

 

 

 

 

 

Κουρνιάζουν οι πέρδικες στα δέντρα;

 

Ιούλιος του 2014/ Μνήμες ανάγνωσης του τελευταίου μυθιστορήματος του Μίλαν Κούντερα «Η γιορτή της ασημαντότητας» (εκδόσεις Εστίας, μτφρ. Γ. Χάρη). 

 

 

 

Μη γελάς. Δεν είναι εύκολο να μιλάς χωρίς να τραβάς την προσοχή! Θέλει τέχνη να είσαι πάντα παρών με τα λόγια σου κι ωστόσο να μένεις ..ανάκουστος!

Μίλαν Κούντερα, Η γιορτή της ασημαντότητας

 

 

Στο «λοξό» αυτό βιβλίο που ΜΟΥ ΑΡΕΣΕ πολύ ένιωσα ότι πλανιούνται δυο ψυχοδυναμικες συνιστώσες: αυτήν της πατροκτονίας (απομυθοποίηση του «πατερούλη» Ιωσήφ μα πιο πολύ των παρατρεχάμενων «αμφισβητιών του», που τον βρίζουν οργισμένοι κατουρώντας ενώ αυτός τους παρακολουθεί, της ιδεολογίας κλπ. και του «οιδιπόδειου συμπλέγματος».

Η μητέρα έχει εγκαταλείψει σε πολύ μικρή ηλικία το γιό της —που δεν ήθελε να γεννήσει— ενώ εκείνος τη θυμάται ως άγγελο. Συγκλονιστικό εκείνο το πούπουλο που ο γιος βλέπει  να ίπταται πάνω από μια σαχλή κοσμική εκδήλωση. Ένα φτερό που πέφτει από τη φτερούγα της καθώς εκείνη ψυχορραγεί. Πάλι Κούντερα και ολίγον δοκιμιακός (πώς αλλιώς;) παιγνιώδης, πάντως Κούντερα μείζων και σοφός συγγραφέας.

Θα συμφωνήσω ότι ξενίζει η ονομασία μυθιστόρημα σε ένα τόσο ολιγοσέλιδο κείμενο με επιγραμματική παράθεση των κεφαλαίων του (σε πρώτη ματιά).
Ας πούμε ένα μινιμαλιστικό μυθιστόρημα του Κούντερα λοιπόν. Πάντως ούτε πρόχειρο ούτε βιαστικό... [Εκ των υστέρων σήμερα σκέφτομαι μήπως το βιβλίο αυτό προσπάθησε να παρηχήσει απέναντι στην Αέναη γιορτή («Moveable Feast») του E. Hemingway].

Έχει χαρακτηριστικά και προδιαγραφές κινηματογραφικού σεναρίου.  Και η φάρσα πανταχού παρούσα. Η σκηνή με τον Καλίνιν να κατουριέται  αφόρητα εξαιτίας του «προστατισμού» του και ο Στάλιν να φρενάρει σκοπίμως το λόγο του, να μιλάει επιτηδευμένα αργά και σταθερά και να καρφώνει τα μάτια του στις παραμικρές συσπάσεις του προσώπου του θύματος μέχρις ότου ο ...ονοματοδότης της πόλης του Καντ (ο βέβηλος της θεωρίας του Ορθού Λόγου) να κατουρηθεί πάνω του. Κι οι άλλοι φεύγοντας από την συνεδρία να καρφώνουν τα μάτια τους στα βρεγμένα του μπατζάκια χασκογελώντας...  Η σκηνή με την υποτιθέμενη απόπειρα αυτοκτονίας της μητέρας-σκιάς (που προσπάθησε να αναγνωρίσει σημεία από την δική της ζωή στον ...αφαλό του οχτάχρονου γιού της). Και ο νεαρός υποψήφιος διασώστης της να ...της παίρνει το θάνατο πνιγμένος από εκείνην. 

Κάποια στιγμή είδα θαρρώ την αποστροφή «ο κόσμος δεν πρόκειται ν' αλλάξει». Μελαγχολική στιγμή. Κάτι σαν θάνατος. Γιορτή της ασημαντότητας. Όλα ανύπαρκτα μέσα στη εξαπάτηση και την επιβολή. Ακόμα κι ο καρκίνος του Ντ’ Αρντελό ένα ψέμα—μια μέθοδος χειραγώγησης μέσα από το ανθρώπινο συναίσθημα συγχώρεσης— αλλά και φρικτής συνειδητοποίησης της δικής μας θνητότητας («ένας άνθρωπος που μετράει μέρες»…).

Βάζουμε ύστερα τον Στάλιν να πυροβολεί τις μύτες των βασιλικών αγαλμάτων στον Κεραμεικό στο Παρίσι ενώ οι δικοί του ανδριάντες έχουν παντού καταπέσει προ πολλού.

Ένα με κάνει όμως ν’ αναρωτιέμαι: Εμφανίζονται χειμώνα οι πέρδικες μέσα στα χιόνια; Και μάλιστα: Κουρνιάζουν στα δέντρα;

Στον Κούντερα το κάνουν…