Ένας Κωνσταντινουπολίτης φεύγοντας

 

Θεραπειών (2)

                                            Πηγή: https://www.levantineheritage.com/therap.htm

Εἶμαι Κωνσταντινουπολίτης τὴν καταγωγήν, ἀλλά ἐγεννήθηκα στὴν Ἀλεξάνδρεια – σ’ ἕνα σπίτι τῆς ὁδοῦ Σερίφ· μικρός πολύ ἔφυγα, καὶ ἀρκετό μέρος τῆς παιδικῆς μου ἡλικίας τὸ πέρασα στὴν Ἀγγλία. Κατόπιν ἐπισκέφθην τὴν χώραν αὐτήν μεγάλος, ἀλλά γιὰ μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα καὶ στὴ Γαλλία. Στὴν ἐφηβικήν μου ἡλικίαν κατοίκησα ὑπέρ τὰ δύο ἔτη στὴν Κωνσταντινούπολι. Στὴν Ἑλλάδα εἶναι πολλά χρόνια ποὺ δὲν ἐπῆγα […] 

Κ.Π. Καβάφης

 

Βρήκα, φωτογραφικά και άλλα, τεκμήρια του παρελθόντος των Θεραπειών. Εδώ, μια καρτ-ποστάλ, του 1900 περίπου, με την Μητρόπολη Δέρκων, τον Άγιο Γεώργιο. Διακριτικά λευκάζει μαζί με το κωδωνοστάσιό του πλάι στο μεγαλοπρεπές ξενοδοχείο του Τοκατλιάν που υψώνεται προς την πλευρά του Βοσπόρου. Το ατμόπλοιο στον μικρό κολπίσκο (σημερινή μαρίνα) ίσως ανήκει σε κάποια Πρεσβεία. Η Γερμανία, Αγγλία και Γαλλία χρησιμοποιούσαν ως Πρεσβείες   τα δημευμένα, μετά την Επανάσταση του 1821 από τον Σουλτάνο, σπίτια των Φαναριωτών:  του Πρίγκηπα Υψηλάντη, του Σούτσου, του Μουρούζη κλπ. Οι δε διπλωμάτες, μετακινούνταν από και προς την Πόλη ή τις γύρω ακτές, με αυτά τα ομολογουμένως κομψά και εντυπωσιακά  πλεούμενα...

Κι έπειτα... Έπεσα επάνω στο «κρυμμένο» ποίημα του Κ. Π. Καβάφη, το Leaving Therápia, ένα από τα πολύ πρώιμα ποιήματά του, γραμμένο στα Αγγλικά, το 1882, όταν εκείνος ήταν δεκαεννέα ετών. Το ποίημα αφορά την αναχώρησή του νεαρού Καβάφη, ύστερα από δυο χρόνων παραμονή στην Πόλη —πιθανότατα στα Θεραπειά. Υπάρχει επίσης ποίημά του με τον τίτλο Νιχώρι (αφιερωμένο στο γειτονικό Νεοχώρι ή Γενίκιοϊ, Yeniköy), γραμμένο στα Ελληνικά. Το Leaving Therápia, που δεν το έχω συναντήσει πουθενά ως τώρα μεταφρασμένο, έχει, προς το τέλος, κάποιους δύσκολους αγγλικούς ιδιωματισμούς, ωστόσο, μέσες-άκρες δεν νομίζω πως στην (αρκετά γρήγορη) μετάφραση έγινε και τόσο κακή δουλειά.

                                                                                                      Φωτ. N.T, 2024

                      Leaving Therápia

Good-bye to Therápia [and] joys of the hotel —

Good dinners that make you exultingly swell,

Good beds that refresh you from the toil of the day

Fine sights near which you’d wish ever to stay —

To all these good things the time is well nigh

                    I must bid a Good-Bye!

 

However Catíkioy’s opposite shore

I must hail tho’ by far more simple [and] poor:

But they say what is simple is good at the heart

And where goodness is we may well spare art:

So at humble Catíkioy let us not rail

                  But bid it All Hail

                                                                                                   Κ.Π. Καβάφης  [1882]

 

 

           Αφήνοντας τα Θεραπειά

 

                                                           ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΝΩΝΤΑΣ ΤΣΙΓΚΑΣ

 

Αφήνω γεια στα Θεραπειά και τις χαρές του ξενοδοχείου

Tα ωραία δείπνα με τα θριαμβικά φουσκώματα

Τα ωραία κρεβάτια που σε αναζωογονούν από την κούραση της μέρας

Τα κοντινά υπέροχα τοπία όπου θα ήθελες να ζεις για πάντα

Σε όλα αυτά τα ωραία πράγματα που ωστόσο έφθασε η ώρα 

                              Να πω ένα αντίο!

 

Πάντως, την αντικρινή ακτή του Κατίκιοϊ*

Θα χαιρετήσω ωστόσο με απλούστερα και ταπεινά λόγια  

Που όμως θα λένε ότι κάθε τι απλό είναι καλό για την καρδιά

Κι όπου υπάρχει καλοσύνη μπορούμε να θυσιάσουμε την τέχνη·

Γι’ αυτό ας μη θυμώνουμε με το ταπεινό Κατίκιοϊ

                  Και ας του φωνάξουμε  ένα ΧΑΙΡΕ!

 

                                                                      ***

 

Και, ασφαλώς, θα συνεχίσουμε με τα Θεραπειά...

 

 * Και Καδίκιοϊ ή Καντίκιοϊ: Στην ασιατική πλευρά της Τουρκίας απέναντι από τη βορεινή ακτή των Θεραπειών, στην έξοδο του Βοσπόρου προς τη Μαύρη Θάλασσα. (Και είναι βέβαια η Χαλκηδόνα!)

 

 

 

 

 

Istanbul, 6-9 Σεπτεμβρίου 2024 μ.Χ.

 

Θεραπειών (1)

 

Μετά το Καλενδέρ σχηματίζεται ο κόλπος των Θεραπείων, Φαρμακεύς άλλοτε ονομαζόμενος, ον ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Αττικός, αυτόσε τας συνάξεις ποιούμενος, ίνα μη δυσφήμω ονόματι ονομάζη τον τόπον, Θεραπειάν ωνόμασε, κατά τον Σωκράτην τον Σχολαστικόν, εξ ου το σημερινόν όνομα των Θεραπείων.

Λεξικόν Ιστορίας και Γεωγραφίας των Βουτυρά και Καρύδη

 

Δεν είχα πάρει είδηση πως πήγαινα στην Κωνσταντινούπολη μέρες μαύρης επετείου με την ευκαιρία όμως γεγονότος χαρμόσυνου: τους γάμους της θυγατέρας φίλων μου. Και ποτέ δεν θα μπορούσα να φανταστώ πως η περιοχή Tarabya, όπου και το (πολυτελές λίαν) ξενοδοχείο που θα καταλύαμε, ήταν τα Θεραπειά  της Πόλης, το θέρετρο των πάλαι ποτέ υπεράριθμων Ρωμιών που στις αρχές του 20^ου αιώνα αποτελούσαν τον πυρήνα του πολυπολιτισμικού στοιχείου της Πόλης...

Θεραπειά λοιπόν έναντι του δυσφήμου αρχαίου ονόματος Φαρμακέα, για το μέρος όπου η μυθική Μήδεια υποτίθεται πως είχε κρύψει τον ασκό με τα δηλητήριά της. Το διπλανό Νεοχώρι και τα Θεραπειά έγιναν θέρετρα ή μόνιμη κατοικία των Φαναριωτών  και λοιπών Ρωμιών στην Ευρωπαϊκή ακτή απέναντι από το μπουγάζι του Βοσπόρου που βγάζει στην Μαύρη Θάλασσα χάρη στην καινούργια φήμη που ήθελε ο αέρας και το κλίμα τους να έχουν ιδιότητες ιαματικές. (Εξάλλου ανάμεσα στο φάρμακο και στο φαρμάκι μικρή πάντα ήταν η απόσταση…).

Στη θέση του μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Γεωργίου  των Θεραπειών της μητροπόλεως Δέρκων, που βανδαλίστηκε και πυρπολήθηκε μαζί με το παρακείμενο επισκοπείο στα Σεπτεμβριανά του 1955 (κατά τις μέρες δηλαδή  τις οριστικής Άλωσης της Πόλης) και στη συνέχεια απαλλοτριώθηκε και κατεδαφίστηκε το 1958, ανεγέρθηκε το ξενοδοχείο όπου φιλοξενηθήκαμε...

Η περιοχή ανήκει πλέον σε πλούσιους και εκλεκτούς του καθεστώτος Τούρκους (και όχι μόνον), η καμπάνα της Αγίας Παρασκευής ηχεί ακόμα, πολύ διακριτικά όμως και ασθενικά σαν στομωμένη, στον όρθρο και τον εσπερινό ή την Κυριακάτικη Λειτουργία, κάποτε συμπίπτοντας με τις συχνότατες και υψίσυχνες ψαλμωδίες του χότζα στη διάρκεια της ημέρας. Τα ψαροκάικα αφανίστηκαν και ο μικρός κόλπος παραδόθηκε στην ανάπτυξη της υπερμηχανής που λέγεται σύγχρονη Τουρκία και τα αλέθει όλα. Μεταμορφώθηκε σε ακριβή μαρίνα για μικρά πολυτελή σκάφη.

Οι Έλληνες τώρα στην Πόλη αριθμούν σχεδόν δυο χιλιάδες μέλη, με πλείονες βεβαίως τους υπέργηρους τρόφιμους των γηροκομείων.

Στον ρου της  ιστορίας ο πιο δυνατός υπερισχύει και επικρατεί. Η αδήριτη αλήθεια. Οι επιχωματώσεις και οι απαλειφές επισυμβαίνουν ως μοιραία συνέχεια.

Δεν κατάφερα να εντοπίσω μέχρι τώρα, στα βιβλία μου ή το διαδίκτυο, ούτε μια φωτογραφία του πυρπολημένου Ναού που αντικαταστάθηκε από το ξενοδοχείο, όπου για τρεις νύχτες κατόρθωσα να κοιμηθώ δίχως όνειρα αλλά προσγειωμένος δίχως κλάψες στην πραγματικότητα.  

 

 Φωτογραφίες: Νώντας Τσίγκας_2024

Φιλοκαλίας, πραότητος και αγαθότητος

 

 

 

Φουκαλνώ από το φιλοκαλώ

[φιλοκαλώ -> φροκαλ’νώ -> φουκαλ’νώ] = ευπρεπίζω, σκουπίζω.

 

Χρονιά; Ίσως 1992. Στην Πλατεία του χωριού μου. Xωρίς ρομφαίες ή δόρατα, και χωρίς την αυστηρότητα των αγιογραφιών. Έχουν σταθεί σαν στρατιώτες σε επιθεώρηση με περηφάνεια.  H νάιλον φουκάλη παραπόδα. Διότι καθαρίζουν, ύστερα από το γλέντι της προηγούμενης μέρας για τα Νιάμερα, την πλατεία... Η Τασούλα συνομήλική μου (εδώ δεν θάναι πάνω από τριανταπέντε) έχει ήδη αρχίσει να χάνει τα δόντια της. Ίσως πέθανε πιο πριν από τον πάτερα της, τον Κώστα, που στη φωτογραφία στέκει δίπλα της. Η μάνα της η Στεργιανή μαράθηκε, έσβησε πολύ νωρίτερα. 

Αυτωνών των ανθρώπων δεν ενδιαφερόμαστε να μάθουμε την αιτία θανάτου. «Φτωχοί και ελαφριοί» λέμε για να ορίσουμε τη θέση τους στην κοινωνία και να ρυθμίσουμε το …ύψος της λύπης μας όταν πεθαίνουν. Αθόρυβοι υπήρξαν,  σιωπηλοί φεύγουν.

Στο χωριό όλη η οικογένεια είχε το επικό παρατσούκλι «Πατσωναίοι» αν και Βαράκας το επώνυμο… Έμεναν στις παρυφές του χωριού σε ενδιαίτημα αθλιότατο-σχεδόν παράγκα. Δεν ξέρω ποιος τους σπλαχνίζονταν, αν η εκκλησία, αν η Κοινωνική Πρόνοια, αν άνθρωποι καλοί σιωπηλά τους παραστέκονταν.  Ποιος τέλος πάντων τους κράτησε όσο κρατήθηκαν;

Αυτοί  δεν έμειναν άπραγοι. Έτρεχαν σε δουλειές που δεν έκαναν άλλοι τότε:  λογής αγγαρείες, σκαψίματα, σκουπίσματα, συγυρίσματα, κηδείες, ξεχωματίσματα, όλες τις ταπεινές δουλειές του κόσμου. Για ένα τίποτα, ίσως ούτε για τον επιούσιο. Ο τελευταίος που έμεινε από την οικογένεια, ο Νίκος,  πριν χρόνια, με διάπλατο πάντα χαμόγελο, εξακολουθούσε να φορτώνει σε μια καρότσα τα σκουπίδια του χωριού και να τα πηγαίνει «έξω» για λογαριασμό της κοινότητας...

Τη φωτογραφία ευχαρίστως θα πήγαινα να την βάλω στο εικονοστάσι του Αη Νικάνωρα. Εις μνήμην αιώνιον φιλοκαλίας, πραότητος, αγαθότητος Κωνσταντίνου και Αναστασίας και των οικείων αυτών.