Στον "Αρκουδοσπηλιό" μια μνήμη...

"Ποτέ δεν ειπώθηκε ούτε μια λέξη για τον Θεό. Υπέθετα πάντοτε ότι ήταν αγνωστικιστής ή άθεος. Η θρησκεία ήταν κατανοητή ως συνακόλουθο της στάσης του προς την ζωή. Τα πάντα είχαν απτή ή φυσική εξήγηση".

ο Πάτρικ Λη Φέρμορ για τον Bruce Chatwin 

[από το βιβλίο της βιογραφίας του BRUCE CHATWIN του Nicholas Shakespeare

/ελλην. εκδ. Χατζηνικολή, 1999].

Οι Εσφιγμενίτες καταληψίες μοναχοί -που μάλλον εξεδίωξαν και τον τελευταίο ντόπιο μοναχό της Μονής Γκουβερνέτου- δεν μας άνοιξαν τις θύρες. Ήταν γι' αυτούς ώρα ησυχίας. Η θαυμαστή "Κυρά των Αγγέλων" περίκλειστη μέσα στο οχυρό της δεν δέχτηκε τη δέηση μας το μεσημέρι εκείνο στο Οροπέδιο του Ακρωτηρίου. Πλήθος από πινακίδες και με πάμπολλες απαγορεύσεις παντού. Ακόμα και το κολύμπι στο τέλος της κοπιώδους διαδρομής - αν τύχει και πάρεις  μέχρι τέλους το μονοπάτι που βγάζει στη θάλασσα- απαγορεύεται... 

Σταματήσαμε στον Αρκουδοσπηλιό με το εκκλησάκι της Υπαπαντής του Χριστού σφηνωμένο μέσα στα βράχια. 

Αποφορά έντονη, χωνεμένης κοπριάς από γιδοπρόβατα. Σταλακτίτες σαν μαυρισμένα ξέφτια στην οροφή. Κι ο μεγάλος σταλαγμίτης στο κέντρο του δώματος σκυφτός.

Λένε πως τα κοπάδια εισβάλλουν -για να ξεκουραστούν ή να προφυλαχτουν απ' τον καιρό- συχνά εδώ μέσα μοναχά τους. Αλλά και οι πιστοί προσέρχονται κι εκείνοι ανήμερα της γιορτής και στρώνουν να κοιμηθούν το βραδυ πριν τη Λειτουργία μέσα στη σπηλιά. Φέρνουν μάλιστα μαζί τους ποτά και φαΐ. Ανάβουν φωτιές μέσα στη σπηλιά σαν τους "πρώτους ανθρώπους". Τα ποίμνια λοιπόν φαίνεται πως δεν χαμπαριάζουν από τα "απαγορεύεται" των φανατικών...

Κοιτάζοντας εκείνο το μαυρισμένο μανουάλι έξω από το κατερειπωμένο και ταπεινό εκκλησάκι ο νους μου -άραγε γιατί;- ξεστράτισε στον Μπρούς Τσάτουϊν. Στον ανήσυχο, πάντοτε  φευγαλέο και πάντοτε κινούμενο, τον πλάνητα, τον σπουδαίο νομάδα Μπρούς, που (πλησίστιος στο τραγικό τέλος της ζωής του) αντικρίζοντας έναν σιδερένιο σταυρό πάνω σε κάποιο βράχο κοντά στη Μονή Χιλανδαρίου, πίστεψε πως "Πρέπει να υπάρχει Θεός!". 

Κι ύστερα επιθύμησε να γίνει Μοναχός στον Άθωνα. Και σχεδόν είχε αποφασίσει πως θα κλεινόταν «σαν μια σιωπηλή μαύρη γάτα» μες στους λευκούς τοίχους ενός μοναστηριού.  

Η εξόδιος ακολουθία του τελέσθηκε στην ελληνική Ορθόδοξη εκκλησία της Αγίας Σοφίας στη Moscow Road, στο Δυτικό Λονδίνο στις 14 Φεβρουαρίου του 1989.  Οι αγγλόφωνοι μεταξύ των παρισταμένων μπορούσαν να αναγνωρίσουν μέσα σε μια θάλασσα ελληνικής γλώσσας μόνο μια οικεία επαναλαμβανόμενη λέξη: Μπρους¹.   Η τέφρα του αποτέθηκε, σύμφωνα με δική του επιθυμία,  κάπου στην Ελλάδα (στη ρίζα μιας ελιάς μέσα στο κτήμα του φίλου του Πάτρικ Λη Φέρμορ, στην Καρδαμύλη της Μάνης...).

Έφυγα αναστατωμένος από το μέρος. Ο ήλιος πάνω μου έκαιγε μέχρις αποκαρώσεως. Από ένα σημείο του δρόμου κι έπειτα δεν έβλεπα πλέον τη σκιά μου. Οι μοναχοί πίσω από τους χοντρούς πέτρινους τοίχους της Μονής, προστατευμένοι από φως κι απο ζέστη, ησύχαζαν μέσα στο μεσημέρι. Πέρασα ήρεμα την πόρτα του φράχτη κι έριξα το μάνταλο πίσω μου...

1. Μπρους Τσάτουιν «Φεύγω για Παταγωνία...»

Περίπατοι...

...χωρίς λόγια.

"Μαρμάρωσε" το ανθρώπινο ποτάμι της Las Ramplas!

Εις πάσαν γην εξήλθε ο φθόνος...

           Έχουν πια περάσει δεκαπέντε χρόνια από την επίσκεψή μου -πρώτη και τελευταία- στη Βαρκελώνη. Την καταχάρηκα αυτήν την πόλη περπατώντας την όσο το μπόρεσα. Από το λόφο του Μόνζουϊκ με το "Ολυμπιακό χωριό" κατηφορίζοντας μέχρι το παραλιακό μέτωπο με τη μαρίνα της Μπαρθελονέτας με το θαυμάσιο Ακουάριουμ, την Ράμπλας-την Ράμπλας-την Ράμπλας βέβαια, την πλατεία με τη Σαγκράδα Φαμίλια  -το θρυλικό ατέρμονο έργο του Γκαουντί, τα περισσότερα από τα  σπίτια που ο άνθρωπος αυτός είχε χτίσει μα κυρίως την Πεδρέρα του , το Πάρκο Γκουέλ κλπ κλπ...

            Αν με ρωτούσε κανείς τί μου έκανε την πιό ζωηρή εντύπωση θα έλεγα χωρίς περιστροφή καμία πως η Ράμπλας, αυτός ο δρόμος, που μεταμορφώνεται από κάποια ώρα και μετά σε ποτάμι με ανθρώπους καθε λογής να ρέουν στην κοίτη του (μεριές ορμητικά κι αλλού πιο ήρεμα), ο δρόμος αυτός σαν απόλυτη έκφραση της ελευθερίας που οδηγεί κατά τη θάλασσα (ενώ το άλλο του άκρο  ψηλά στην Πλατεία της Καταλωνίας), αυτός θα ήταν που θα διάλεγα αν ήταν να μιλήσω για τη Βαρκελώνη. Την Βαρκελώνη της Τέχνης, της ακατάρριπτης Ευρωπαϊκής ιδέας, κοιτίδα κάθε μοντέρνας τάσης και έκφρασης, χωνευτήρι της ειρηνικής συνύπαρξης ελεύθερων και ανήσυχων ανθρώπων. 

          Χτες οι ιερείς του μίσους, βυσσοδομώντας στα αξεδιάλυτα σκοτάδια τους, ξέσπασαν πάνω στον πεζόδρομο  Ράμπλας. Ζήσαμε ακόμα μια φορά αυτήν την στερεότυπη -σαν motto- φρίκη...  

           Ανασύροντας από το αρχείο μου τις φωτογραφίες που είχα τραβήξει τότε πρόσεξα πως είχα μια ανεξήγητη επιμονή στο να φωτογραφίζω ακινητοποιημένα (σαν μαρμαρωμένα...)  ανθρώπινα σώματα που για βιοπορισμό το πιό πολύ -αλλά με επαγγελματική ευσυνειδησία και καλλιτεχνική μαεστρία- στέκονταν ακίνητα εκατέρωθεν της κοίτης του ποταμιού της Λα Ράμπλα. 

          Μαρμαρωμένους άφωνους ανθρώπους (πολλούς χωρίς πνοή) άφησαν χτες πίσω τους τα ανδρείκελα-ζόμπι του μίσους... 

                Όπως στις φωτογραφίες:

             

 

"Το αλογάκι της Παναγιάς"...

...και η εξήγησις της -μυστηριώδους- εξαφανίσεως ενός "υψηλού προσώπου".

Μόλις τον είχε ξεφορτώσει από τη ράχη του το κακορίζικο  κι έφευγε νωχελικά in slow motion.

"Βρε..." της κάνω (θηλυκό ήταν "το αλογάκι"). "Εσύ ήσουν που μας τον είχες ξεμοναχιάσει και τον ψάχναμε σε γη και ουρανό τόσες μέρες;"

"Ναι εγώ!" μου απαντά το ξεδιάντροπο. Και αργά στρίβοντας το μακρύ λαιμό του κάνει να πάρει και πάλι το δρόμο του.

"Βρε ευλογημένο ζούδι του Θεού..." ξαναλέω  "...το ξέρεις ότι κοψοχόλιασες μια χώρα ολόκληρη; Καιγόμασταν και δεν είχαμε κοντά μας την παρηγοριά μας, το φως τον ματιών μας, τον οδηγητή μας ("Hasτa la victoria siempre" και αλλα κάνα δυό κουραφέξαλα ξεφούρνισα τότε για να γίνω πιο πειστικός).

"Άστα αυτά τώρα" μου απαντά. (Κι ήταν τα τελευταία λόγια που άκουσα από το στόμα του εντόμου). "Και να ευχαριστάτε το Θεό που σας τον έφερα ξανά πίσω ολόκληρον! Φυσικά θα 'χετε ακουστά για το τί παθαίνει το αρσενικό ταίρι όταν μιλάμε για "αλογάκια της Παναγιάς... Δε φτάνει που θα εξακολουθείτε νάχετε Πρωθυπουργό με το κεφάλι στη θέση του, βγάζετε γλώσσα κι από πάνω".

"Σαν νάχει ένα δίκηο" είπα μέσα μου.

Όμως, όταν τον άκουσα σήμερα -τον δυστυχή επανεμφανισθέντα- να αμολάει εκείνο το αμίμητο πως "τα στρέμματα Αττικής γης που κάηκαν το 2009 ήταν ...δεκαπλάσια σε έκταση από αυτά που κάηκαν κατά το τριήμερο" της πανκυβερνητικής ανεμελιάς και ραστώνης του Αυγούστου του '17, αρχίζω να 'χω επιφυλάξεις για το αν το δολερό αλογάκι άφησε ανέπαφο το κεφάλι "του Πρωθυπουργού της καρδιάς μας"...

Αλλά αυτά εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ιατροδικαστικής. Και μένει ίσως να αποδειχθούν στην επόμενη πυρκαγιά ή άλλη παρόμοια "κρίση"... (Που μακάρι να αργήσει πολύ!)

Εικονοστάσι...

Σουρούπωνε, μύριζε ρετσίνι κι ο ουρανός [...]

Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, "Αίγινα"

Εις μνήμην,

των αφανιζομένων Αγίων Δέντρων που κάποτε μας στρέξανε στον ίσκιο τους, που χόρτασαν τα μάτια μας απόκρημνες ομορφιές, που άφησαν στ' αυτιά μας μελωδικές φωνές πουλιών που φιλοξένησαν στα κλαδιά τους, που μας δώρισαν  την μυρωμένη τους ανάσα...

Εις μνήμην,

της βλακώδους αμεριμνησίας μας, της ανοργανωσιάς μας, της λοιμώδους αναισθησίας μας, του εθιμικού τυχοδιωκτισμού μας και του κακού και άτυχου καιρού μας. (Που παραμένουν σε μάχιμη ετοιμότητα...).

Ένα κερί εδώ ανάβω...

Άλλα για να τα θυμόμαστε. 

Κι άλλα για να τα (ανα)γνωρίσουμε και να σωθούμε...

Ένα "κομμάτι σιωπής"...

...ή μήπως γεφύρι σπασμένο;

Την κοίταζα. Νύχτα με πανσέληνο. Νεκρή και με κείνη τη φρικτή δαγκωνιά του θανάτου  στην πρύμνη της. (Ποιός να ξέρει -τρέχα γύρευε τώρα...- το καίριο καραβοτσάκισμα αν έγινε από ανθρώπινο χέρι -δόλιο ή απελπισμένο- ή αν ήταν μονάχα άσπλαγχνη δουλειά της  φύσης). 

Τότε ήρθαν στο νου μου οι στίχοι του ποιητή Νίκου Παναγιωτόπουλου από το Σύσσημον  ή Τα  Κεφάλαια-Βιβλίο Δεύτερο*:



‒Είχα σταμπάρει στο "Χριστάγκαθο" ένα πάγκο γραφής
ένα απίστευτο κομμάτι
από ξύλο κατελυμένης γέφυρας μεγάλου ποταμού 
από δρυ κομμένο πριν χίλια εννιακόσια χρόνια
και πήγαινα για θαυμασμό.
Τον θαύμαζα για το κύρος του ξύλου του της ηλικίας του
κι επειδή είχε διατελέσει γεφύρι
(το ξύλο είχε διατελέσει γεφύρι
και εγώ συλλέκτης μεγάλων κομματιών σιωπής.)

"Kι οι βάρκες, τα καράβια, τα μεγάλα πλοία ... γέφυρες είναι κι αυτά!" σκέφτηκα. (Στεριές αδερφώνουν πάνω από τα ερέβη των βυθών ή κάτω από το αμφίστομο μαχαίρι τ' ουρανού). 

Έβλεπα  εμπρός μου να κείτεται λοιπόν μια ακόμα σπασμένη γέφυρα υπό το φως της Πανσελήνου. 

Ξάφνου η βάρκα ούρλιαξε σαν λύκος. (Το ουρλιαχτό της μοναξιάς και της συντριβής...).



____________________________________________________

*Το Σύσσημον ή Τα Κεφάλαια , Εκδόσεις Ίνδικτος, 2006 [ΕΞΑΝΤΛΗΜΕΝΟ].

 Το Σύσσημον ή Τα Κεφάλαια -Βιβλίο Δεύτερο, εκδόσεις "Το Ροδακιό", 2015. (390 αριθμημένα ενυπόγραφα από τον ποιητή αντίτυπα/ το εντόπισα εδώ ΚΛΙΚ ΣΤΟΝ ΤΙΤΛΟ /Υπάρχει ακόμα προλαβαίνετε...).

Το Σύσσημον ή Τα Κεφάλαια/ΠΟΡΘΜΕΙΟΝ, Εκδόσεις "Το Ροδακιό", 2017. (390 αριθμημένα ενυπόγραφα από το ποιητή αντίτυπα/το εντόπισα εδώ ΚΛΙΚ ΣΤΟΝ ΤΙΤΛΟ /Υπάρχει ακόμα προλαβαίνετε...).